Kant: “Metafizika insan idrakının hüdudları haqda elmdir”.
Kanta görə metafizika ilə çevrələnir idrak.
Hüdud fövqü (ona hətta Rasselin fəlsəfəyə
tərif kimi qoşduğu “adsız torpaq” da deyə bilərik) də metafizikaya aid edilməlidir o zaman.
İdrak və rasionallığın qapsamadığı hər nə varsa, hamısı metafizika. İnsan öyrənə-öyrənə,
kəşf/ixtiralarıyla alır metafizikadan, qatır elmə - biliklərinin cərgəsinə. Elmin
hüdudları məlum. Bu – insanın bildikləri. Bilmədikləri isə - həmən o batində qalan
- bir ümmandır. Onun nə sərhədləri müəyyənləşib, nə ölçüyə gəlir, nə düzənə. O,
son dərəcə cəzbedici xammal qismində var, olub və qalacaq. Və o öz hüdudsuzluğu
ilə insan zəkasının yenə bildiklərini hər zaman üstələyəcək.