ŞƏHLA NİHAN

(təsadüflərə inanmırdı)

Evə gedirdi, avtobusla. Adam az idi içəridə. Düz qabağında yer boşaldı, əyləş ...-mə-di. Əyləşən kimi kimsə gəlib qucağında oturacaqdı., ona görə elə dayanmağı üstün tutdu. Sürücü hər dəfə əyləci qəfildən basanda insanlar sağa-sola yıxılır, “şofer, kartof daşımırsan!”  söylənib, qarasına deyinirdilər. Bir tək o yıxılmırdı, o, ayaqları üzərində möhkəm dayanmağı öyrənmişdi və bir də onu nə itələmək, nə silkələmək, nə vurmaq, nə yıxıtmaq olardı. Avtobusdakı insanlara yanaşıb, diqqətlə onların üzünə baxırdı.., lap diqqətlə., lap yaxından.,... bəzilərini lap  iyləyirdi də. Elə darıxmışdı... qəribsəmişdi... insanların varlığı üçün, insan qoxusu üçün. İldə bir dəfə gələrdi., nadir qonaq idi doğma şəhərində.

Avtobus dayanacaqda saxlayanda  digər sərnişinlər kimi o da endi, pul vermədi ancaq. Ona eyib deyildi belə şeylər. Bağışlanardı. Əslində evinə getmək üçün heç avtobusa oturmağa ehtiyac yox idi, o elə-belə də gələ bilərdi bura. Sadəcə istədi hər şey əvvəllərdə olduğu kimi olsun..., nə az, nə çox, eynən o vaxtlar kimi.

Avtobusdan düşəndən sonra 50-60 m.  gedib, köhnə bir dəmir qapının önündə dayandı. Baxdı, xeyli baxdı qapıya. Nə qədər doğma idi ona bu boz-bulanıq, cızıq-cızıq, deşik-çürük, rəzələrindən üzü aşağı paslı cığırlar açılan keçmiş yüzilliyin qapısı. Onun solunda divardan lövhə asılmışdı. Hər dəfə gələndə lövhəni oxuyardı. Bir daha oxudu:

“Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuş Azərbaycanın milli qəhrəmanı ..... ...... ..... oğlu  ....-cı ildən  ....-ci ilə qədər bu evdə yaşamışdır.”

Qapı bağlı idi, həyət-baca bom-boş, evlər kimsəsiz. İllərdi ki, bura adam ayağı dəymirdi. Xəfifcə “baş əyməklə”  doğma yurduna, ata ocağına etimadını bildirdi və qapını açmadan içəri daxil oldu.

Budur, onların həyəti,..doğulub böyüdüyü yer. Onu buradan cəbhəyə yola salmışdılar. Qara xəbəri də bu qapıya gəlmişdi. Getməyini görmüşdülər, gəlməyini görən olmamışdı., cənazəsi tapılmamışdı.

Həyətin ortasında durub, ora-bura “göz gəzdirdi”. Elə qoyub-getdiyi kimi idi. Sadəcə zaman öz tozlu nəfəsini üfürmüşdü buralara və rəngləri soldurmuşdu. Burda hər şey baxımsızlıqdan xəbər verirdi. Bu həyət kimi atılmış və unudulmuşlar gəlib burda daldalana bilərdilər.., unudulmamışların səs-küyündən.

***

...... yolda güclə ayaqlarını sürüyən yaşlı bir qadına rast gəldi. Əlindəki paketdə çörək, yəqin ki, evinə gedirdi. Onun ardınca düşüb getdi. Qadın bloka girib  liftə oturdu. Dördüncü mərtəbəyə qalxdı, mənzilini açıb daxil oldu. O da ardınca. Fərqi yox idi onunçun hara gedir, təki ev olaydı, insan yurdu. Ev sahibəsi başındakı yaylığı açıb asılqandan asdı və mətbəxə keçdi. Özü üçün nahar hazırlamalıydı - soğan soyub doğradı və qızartmağa başladı.

Qəhrəmanımız isə tək bircə otaqdan ibarət mənzili gəzib qurtardı. Burdan qəribə qoxu gəlirdi, çürüntü, nəmişlik və kif qoxusu qarışığından ibarət nə idisə... Hiss olunurdu ki, mənzilin havası dəyişdirilmir. Mənzildə zibil və lazımsız köhnə əşyaların əlindən tərpənmək mümkün deyildi. 2-3 pişik də gözə dəyirdi bu ara.  Qoca qadın yorgun olduğu üçün  otağa keçib çarpayıya uzandı ki, dincələ. Eləcə də yuxu apardı onu., qazın üstündəki soğan da (bugünki naharı)  yadından çıxdı büsbütün. “Qonaq” isə bütün bunları görürdü. Yenə vurnuxmağa başladı. İndi bu qoca nənəni necə oyatsın? Yadına pişiklər düşdü. Onlar astral varlıqları və metafizik aləmi daha böyük həssaslıqla duyurlar. Onları hürkütməyə başladı. İstədiyinə nail oldu. Pişiklər hürküb aləmi qatdılar bir-birinə. Pərdələrdən sallanıb cırdılar, bir-birinin üstünə atılıb tükürpədici səslərlə cırmaqlaşmağa başladılar. Səs-küyə qadın ayıldı. Yanmış soğanın iyi aləmi bürümüşdü. Tez çəkələklərini geyib mətbəxə yollandı. Tavadakı bir yığın qara kütləni görüncə cəld qazı keçirib, oturub ağlamağa başladı. Sonra aldığı çörəyi qoltuğuna vurub yerinə tələsdi. Uzanıb yavan çörəyini yeyə-yeyə taleyindən umu-küsü eləməyə başladı.

***

Bu fikirlərdən onu tükürpədici siqnal səsi ayırdı. Arxada, döngədən çıxıb əsas yola burulan maşın kimisə vurdu. Bir an içində insanlar dövrələdilər hadisə yerini. Yəqin ki, piyadanın ehtiyatsızlığı üzündən baş vermişdi qəza. Ya sürücünün diqqətsizliyi idi?.. Yaxınlaşdı ki, görsün nə baş verib? Yerdə uzanan  cavan birisi idi. Olardı 20-22  yaşlarında. “Ax yazıq...” deyə fikirləşdi, əməlli-başlı əzilmişdi zərərçəkən, yəqin ki, sınığı da olmalıydı, bəlkə hələ daxili qanaxması da var... Diqqətlə oğlanın üzünə baxanda o qədər isti, doğma gəldi ki ona bu üz.., sanki görmüşdü hardasa.., keçmişlərdə,çox-çox keçmişlərdə.. Getmək, aralanmaq istədi burdan, gedə bilmədi. Bir daha diqqətlə baxdı. O idi. Oğlu! Görüşmək istədiyi, boy-buxununa  baxmaq istədiyi biri. Gördü axır ki. Baxdı axır ki! Budur, burda, yerdə uzanıb. Artıq təcili yardım maşını da gəlmişdi. Həkimlər elə oradaca ik yardım göstərməyə başlamışdılar. O da nəsə etmək istəyirdi, kömək etmək, oğluna yararlı olmaq istəyirdi.., onun üzərindən sağa-sola uçur, amma bir şey edə bilmirdi. Bu vaxt oğlunu öz yanında gördü, yerdə uzanan halsız bədənini tərk etmişdi., və atasını tanımışdı.

***

Qaytardı oğlunu. Həkimlər  göstərdikləri ilk tibbi yardımın nəticəsini  “ümüdverici” qiymətləndirib, oğlanı xərəyə qoyub maşına yerləşdirdilər. O, çox pərişan halda uzaqlaşmaqda olan maşının arxasınca baxıb,  “başını” buladı.

Qaytardı oğlunu. Qaytardı bircəciyini öz yeknəsəkliyinə, öz “oyuğuna”, xırda, maraqsız, sıxıcı həyatının davamına, qaytardı ki, hamı şükür edib, nəzir desin, onun salamatlığına sevinsin, qaytardı ki, oğlu oxusun, işləsin, ailə qursun – hamı kimi, övlad gətirsin dünyaya (günahkar ruhlar üçün evcik-bədən), onları tərbiyə edib böyütsün, özünə Həqiqət kimi aşılananları eyni qayda ilə övladına ötürsün,  təhsil verib ev-eşik eləsin – yenə də hamı kimi.., qaytardı ki, oğlu Palanikin sözlərinin doğruluğunu təsdiqləsin öz həyatı ilə: “nəsilbənəsil insanlar  zəhlələri gedən işə özlərini həsr edib pul qazanırlar ki, bu pula onlara lazım olmayan şeyləri ala bilsinlər”.

Qaytardı oğlunu, qaytardı ki, o bir gün yenə avtomobil qəzasından həlak olmalıydı, amma çox illər sonra və mütləq qəzadan, alın yazısı belə idi, və bu son hadisədən onu hələ uzun bir müddət ayırırdı.

Oğlunun vəziyyəti hələlik kritik idi, komadaydı o. Xəstəxanadan çıxıb, hələ təzədən yerimək, sərbəst danışmaq, oturmaq-durmaq, yemək öyrənməliydi. Və bütün bu illər ərzində atasını bir dəfə də olsun yuxuda görməməliydi.., atasının ruhu ilə olan ani görüşü də qarabasma bilib heç kəsə danışmamalı və unutmağa çalışmalıydı.

Qaytardı..., oğlunu irəlidə uzun müddət çarpayıya pərçimli həyat və soyuq xəstəxana divarları gözləyirdi. Onu isə... onu kosmosun sonsuzluğu. Amma övladı  ilə bir daha görüşəcəyinə möhkəm inanırdı. Bu dəfə ayrılmayacaqdılar..